(بخشی از سخنرانی سیدعلی ناظم‌زاده در نشست تخصصی لیدرمنت)

اقتصاد ایران سال‌هاست با مجموعه‌ای از فشارها روبه‌روست:
تحریم‌ها، افت ظرفیت تولید، خروج و فرار سرمایه، بی‌ثباتی‌های دوره‌ای و کسری بودجه مزمن.
وقتی این شرایط با یک شوک امنیتی یا جنگی همراه می‌شود، اقتصاد وارد مرحله‌ای می‌شود که می توانیم آن را «تورم جنگی» بنامیم.

✅ تورم از کجا می‌آید؟

من خیلی ساده و غیر تخصصی می خواهم درباره تورم صحبت کنم. تورم به معنای افزایش عمومی سطح قیمت هاست که به علل مختلفی ایجاد می شود:
◀️هزینه‌های دولت بیشتر از درآمدش است ، تقاضا بیشتر از عرضه است، هزینه بیشتر از درآمد است، در این وضعیت، دولت برای جبران، پول جدید و بی پشتوانه خلق می کند، اما تولید به اندازه‌ی خلق پول رشد نمی‌کند؛ نتیجه آن تورم و افزایش عمومی و دائمی سطح عمومی قیمت‌ها است.
🔹برخلاف تصور رایج، الزاما افزایش نرخ دلار باعث تورم نمی‌شود و بیشتر اقدامات و سیاست های دولت و بانک مرکزی است که تورم را ایجاد می کند و بعضا این تورم است که نرخ ارز و دلار را بالا می‌برد.

✅ شوک جنگی چه اثری بر تورم دارد؟

هر جنگ یا تنش امنیتی، فشار تورمی را چند برابر می‌کند؛ چون:
1. تولید مختل می‌شود و درآمد عمومی کاهش می یابد.
2. هزینه‌های دولت بالا می‌رود
3. سرمایه‌گذاری به‌دلیل نااطمینانی کاهش می‌یابد
در وضعیتی که در ایران امروز با آن مواجه هستیم، زیرساخت ها و تولید با مشکل مواجه شده، درآمد نفتی و غیر نفتی و صادرات با مشکل مواجه است، دولت هزینه های زیاد نظامی و زیرساختی دارد، سرمایه گذاری هم که تبعا با مشکل مواجه شده، ما ناچارا دچار تورم جنگی و تورم شدید هستیم که امیدواریم به ابرتورم منجر نشود!

✅ برآورد خسارت‌ها و نقش آن در تورم

بر اساس تخمین‌ها، خسارت دو ماه گذشته جنگ از محل آسیب به صنایع، زیرساخت‌ها، حمل‌ونقل، سیستم‌های اقتصادی، تعطیلی فروشگاه های آنلاین و اینترنت، بیکارشدن میلیون ها نفر و… بین 200 تا ۵۰۰ میلیارد دلار برآورد می‌شود؛ عددی تقریباً معادل یک سال تولید ناخالص داخلی ایران.
در مقابل، کل درآمد ارزی ایران (نفتی و غیرنفتی) در بهترین حالت کمتر از ۱۵۰ میلیارد دلار است.
که البته تمام آن هم قابل استفاده فوری نیست. در این وضعیت دولت فقط برای اداره‌ی سال ۱۴۰۵، با حداقل ۱۰۰ تا 200 میلیارد دلار کسری مواجه است.

🔹وقتی منابع کافی وجود ندارد، دولت معمولاً سه راه پیش‌رو دارد:

  • افزایش مالیات (که ظرفیت آن خصوصا در شرایط امسال محدود است)
  • استقراض و سرمایه گذاری خارجی یا فروش بیشتر نفت
  • خلق پول جدید (مستقیم یا غیرمستقیم)

سناریوی محتمل این است که دولت به همین مدل سوم حرکت می کند و ما به سمتی می رویم که دولت خلق پول جدید کند، برای خودش بدهی ایجاد کند و ما هر ماهه شاهد تورم شدید در کشور باشیم.
در این شرایط دولت سعی می کند با مالیات غیرمستقیم که همان تورم است،این کسری را جبران کند، اگر بخواهم مثال بزنم و این کسری را برای کل جمعیت ایران سرشکن کنیم، به ‌طور متوسط باید از هر ایرانی بین ۱۰۰۰ تا 2000 دلار دریافت شود تا صرفاً کسری های امسال تأمین شود.

البته سناریوی دیگر این است که شرایط سیاسی و اقتصادی بهبود یافته و شاهد سرمایه گذاری خارجی یا فروش زیاد نفت و میعانات و اقلام غیرنفتی باشیم که این موضوع جبران گردد.

✅ اثر نهایی: آماده تورم بیش از سالهای قبل باشیم!

رشد نقدینگی ایران سال‌هاست که زیاد است در طول 10 سال گذشته از اردیبهشت 1395 که دلار در محدوده 3800 تومان بوده تا امروز که دلار در اردیبهشت 1405 در محدوده 180 هزار تومان است ما شاهد رشد 50 برابری دلار و تورم میانگین سالیانه حدود 50 درصد بوده ایم که به عنوان مزمن ترین تورم در دنیا قابل مطالعه است! این در وضعیتی است که رشد اقتصادی و رشد تولید ما در این مدت تقریبا متوقف یا منفی بوده و حالا که با فشارهای ناشی از جنگ نیز مواجهیم، نتیجه فقط یک چیز است: تورم قطعی و افزایش سطح قیمت‌ها در سال 1405 بیش از سالهای قبل می تواند باشد!

🔹یک مدیر کسب و کار باید بتواند این وضعیت را خوب و دقیق ببنید و بررسی کند و خودش را برای این شرایط به طور کامل آماده نماید.