نگاهى به كتاب هنر رقصيدن با استراتژى
✅سند استراتژی در سازمان نباید «متن مقدس» باشد؛ بلکه باید مانند رودخانهای جاری، پویا، انعطاف پذیر و همواره در حال شکل دهی مسیر خود بر اساس واقعیتهای محیطی باشد.
همانگونه که در کتاب ارزشمند «هنر رقصیدن با استراتژی» نوشته مجتبی لشکربلوکی (نشر آریانا قلم) اشاره شده، برای فهم استراتژی در عصر جدید لازم است بسیاری از باورهای سنتی درباره برنامهریزی استراتژیک را بازاندیشی کنیم.
نویسنده نیز تصریح میکند که نگارش کتاب برای او صرفاً تدوین یک نظریه جدید نبوده، این نوشتار برای او «دردآور» بوده زیرا نیازمند رهایی از چارچوب های کلاسیک و پذیرفتن نوعی نگاه تازه، تطبیقی و دینامیک به استراتژی است.
من در این متن با استفاده از این کتاب مطالبی را برای نگاهی نو به استراتژی اشاره می نمایم.
❇️مدل های جدید استراتژی:
نگاه جدید تنها مختص ادبیات ایرانی نیست؛ بلکه کاملاً با موج جهانی اصلاح و بازتعریف استراتژی هم راستا است. شرکتهای مشاورهای مختلفی در سالهای اخیر از «استراتژی های چابک» و«استراتژی های تطبیقی»سخن میگویند؛ یعنی استراتژیهایی که نه یک سند سالانه، بلکه یک سیستم زنده برای تصمیمسازی مستمر هستند.
❇️نقد نگاه کلاسیک به استراتژی
در بسیاری از سازمان ها، استراتژی هنوز فرآیندی مرحله ای، تقویم محور، کمی زده و متکی بر ماتریس های متعدد مثل سوات است. اگرچه این روش در محیطهای نسبتاً پایدار گذشته کارآمد بود، اما در شرایط پرتلاطم امروز چندین مشکل جدی دارد:
– جداافتادگی استراتژی از اجرا و عدم نفوذ آن در لایههای عملیاتی
– کندی و سنگینی فرآیند تصمیمسازی
– تشریفاتی شدن اسناد استراتژیک
– اتکا به پیشبینی بلندمدت، درحالیکه آینده روزبه روز غیرقابل پیشبینیتر میشود
– کمیگرایی افراطی و غفلت از تجربه، قضاوت و احساس مسئولیت مدیریتی
– ضعف خلاقیت و نوآوری در مواجهه با تغییرات محیطی
✅مطابق نظرسنجیهای جهانی تنها حدود 11 درصد مدیران ارشد معتقدند «برنامهریزی استراتژیک کلاسیک به زحمتش میارزد.» دلیل این نارضایتی روشن است: در دنیایی که سرعت تغییرات از سرعت تصمیمگیری بیشتر است، استراتژیهای قدیمی دیگر پاسخگو نیستند.
❇️ارکان نگاه جدید به استراتژی
بر اساس مدل مطرحشده در کتاب «هنر رقصیدن با استراتژی» و هم راستا با الگوهای جهانی، پنج رکن کلیدی برای استراتژی نوین معرفی میشود:
1. دیدگاه استراتژیک؛ تجربه عمیق مدیران ارشد و فهم کلان روندهای محیطی و نوع نگاه سازمان به آینده؛
2. تحلیلگری استراتژیک؛ تحلیل ساختارمند گذشته، حال و آینده
3. تصمیمگیری استراتژیک؛ واکنش بهموقع و هوشمندانه به رویدادهای کلیدی
4. کنشگری و کاوشگری استراتژیک؛ تولید ایدههای جدید، نوآوری از پایین به بالا، کاوش فناوریها و مدلهای کسبوکار جدید.
5. مدیریت پورتفولیوی استراتژیک؛ سازوکاری برای یکپارچهسازی چهار رکن قبلی و جاریسازی آن در تمام سطوح سازمان بهصورت پیوسته.
❇️مدل «موعود»؛
چارچوب جدیدی با نام «موعود» (مخفف 5 کلمه) از سوی نویسنده معرفی میشود که ویژگیهای اصلی یک استراتژی مدرن را چنین صورتبندی میکند:
✅منعطف: استراتژی باید منعطف باشد و قابل انطباق با ماهیت سازمانها، شرایط و اندازههای مختلف.
✅واکنشسریع: توان پاسخگویی به تغییرات محیطی با سرعت بالا و چابکی زیاد.
✅عملگرا: تمرکز بر اقدام و اثر، نه تولید اسناد سنگین و پاسخ اجرایی به مسائل و موضوعات مهم پیش روی سازمان.
✅واقعیتنگر: مبتنی بر داده، تجربه واقعی بازار، و اطلاعاتی که از صف سازمان میآید نه فقط از اتاقهای مدیریتی.
✅دوراندیش: هدایتگر مسیر بلندمدت سازمان درحالی که در کوتاهمدت نیز چابک و سیال باقی میماند.
❇️به نظر من در شرايط امروز، مدلهای کلاسیک هنوز ارزشمندند و تحلیل SWOT، بررسی رقبا، شناخت محیط و تدوین چشمانداز همچنان ضروری است. اما کافی نیست.در عصر جدید باید براى برنامه ريزى و سازماندهى استراتژيك:
✅چابک باشیم نه سنگین
✅منعطف باشیم نه ماتریسی و خشک
✅عملگرا باشیم نه سندمحور
✅واقعیتنگر باشیم نه صرفاً نظری
✅و مهم تر از همه، استراتژی را از اتاقهای مدیریت به عمق سازمان ببریم
🔹استراتژی که صرفاً از بالا دیکته شود، هرگز در فرهنگ سازمانی ریشه نمیدواند.
استراتژی واقعی تنها زمانی معنا دارد که کارکنان پاییندست، مشتریان و خط مقدم بازار آن را لمس کنند و در شکلگیری آن سهیم باشند.
سيد على ناظم زاده
مشاور استراتژى و توسعه كسب و كار
www.nazemzade.com