چرا امروز بدنه جامعه ما دچار سرطان شده است؟
(با نگاهی به کتاب آناتومی جامعه)
🔸 سال های ۸۲ و ۸۳ در دانشگاه شهید بهشتی، دانشجوى جامعه شناسی دکتر فرامرز رفیع پور بودم و از دانش و نوشته های ايشان از جمله كتاب «آناتومی جامعه» استفاده مى كردم؛
در اين روزها بعد از 20 سال دوباره اين كتاب را تورقى كردم و به نظرم جالب آمد
⬅️ دکتر رفیع پور در این کتاب، جامعه و قانونمندی های آن را نه به صورت تئوری های خشک، بلکه همچون آناتومی بدن انسان و با نگاهی سیستماتیک، همراه با مثال ها و تجربه های زیسته خود تشریح می کند.
من برخی برداشت های خودم از کتاب را به صورت آزاد ارائه می دهم:
۱. چرا در جامعه نظم شکل می گیرد؟
انسان ها بر اساس نیاز کنار هم زندگی می کنند. وقتی گروه شکل می گیرد، برای بقا نیاز به قواعد دارد؛ این قواعد همان هنجار هستند. در ادامه، برخی هنجارها به ارزش تبدیل می شوند و این ارزش ها هستند که شخصیت و رفتار ما را می سازند.
اما خیلی وقتها خصوصا جوانان به این نظم و هنجارو ارزشها پایبند نیستند!
علت چیست؟
عدم درونی شدن هنجارها،
تغییرات ناگهانی اقتصادی و فرهنگی
فقر و فساد و تبعیض،
عدم وجود امکانات،
تضاد هنجارها با نیازهای واقعی،
ضعف در کنترل و مجازات،
و آموزش بی هنجاری در خرده فرهنگ های مختلف و رسانه ها!
۲. آیا همه گروه های مرجع مردم خوب هستند؟
ما انسان ها برای کسب احترام و آبرو یا به دلیل فشارهای هنجاری، به گروه هایی به عنوان مرجع نگاه می کنیم.
نکته حیاتی کتاب این است: گروه های مرجع همیشه مثبت نیستند.
ما در جامعه با گروه های مرجع منفی هم مواجهیم که می توانند رفتار ما را به سمت هنجارشکنی ببرند.
مثلا امروز رسانه هایی هستند که می توانند گروه مرجع شوند بدون آن که لیاقت و صلاحیت آن را داشته باشند!
3. علت شناسی بیماری ها و سرطان اجتماعی:
جامعه زمانی دچار بیماری و سرطان می شود که مدیران آن یا نمی خواهند و یا قادر نیستند یک مدل سالم ارائه دهند.
این بیماری ها چیست؟ ناهنجاری ها – دزدی – فساد – فاصله گرفتن از ارزشها و…
این بیمار های اجتماعی چرا ایجاد می شوند؟
افراط در ارضای نیازها و حرص زدن افراد جامعه
وقتی فقر و نداری به مردم فشار بیاورد
وقتی ساختارهای عمودی و استبدادی در جامعه ای زیاد باشد
وقتی مردم احساس تبعیض و نابرابری کنند
وقتی مردم رشد فکری مناسب نداشته باشند و آموزش نبینند
و در این وضعیت، «فساد» از یک انحراف به یک «هنجار» تبدیل می شود؛ این یعنی «آنومی» یا همان سرطان اجتماعی که مثل یک غده، کل بدنه اجتماع را درگیر می کند.
⬅️ به نظر من امروز جامعه ما در کنار بیماری های مختلف اقتصادی و به تبع آن دچار بیماری های مختلف اجتماعی و فرهنگی هم شده است و درمان آن هر روز دیرتر و سخت تر می شود.
سیدعلی ناظم زاده